طرح کسب و کار چیست و چه تفاوتی با مدل کسب و کار دارد؟
طرح کسب و کار (Business Plan)، سندی راهبردی است که مسیر کلی یک کسب و کار را از ایده تا اجرا و رشد ترسیم میکند. این سند نشان میدهد که کسب و کار شما میخواهد چه کاری انجام دهد، چگونه انجام میدهد و با چه منابعی موفق به انجام آن خواهد شد.
این طرح، شامل یک خلاصه اجرایی از چشمانداز، تحلیل جامع از بازار هدف رقابتی، جزئیات استراتژی بازاریابی و فروش و برنامههای عملیاتی تیم مدیریتی است. طرح کسب و کار، به عنوان سندی برای جذب سرمایه و الگویی برای تمامی تصمیمات استراتژیک آینده عمل خواهد کرد.
یک طرح کسب و کار عالی، به شما کمک میکند تا ضمن مشخص کردن استراتژی سازمان، موانع احتمالی را شناسایی و قبل از شروع فعالیت، دوام ایدهها و برنامههای خود رانیز به خوبی ارزیابی کنید.
امروز به شما خواهیم گفت طرح کسب و کار، دقیقا چیست، چگونه تهیه میشود و چه تفاوتی با مدل کسب و کار دارد؟
مدل کسب و کار چیست؟
مدل کسب و کار (business model)، طرحی است که کسب و کار شما برای کسب درآمد دارد. این طرح به شما خواهد گفت چگونه میتوانید از ارائه محصولات و خدمات خود، درآمد کسب کنید.
اجزای اصلی مدل کسب و کار چیست؟
اجزای مدل کسب و کار به 3 بخش تقسیم میشود:
- هر چیزی که برای ساختن چیزی لازم است. مانند: طرح، مواد اولیه، نیروی کار و..
- هر چیزی که برای فروش چیزی لازم است. مانند: بازاریابی، توزیع، ارائه خدمات، پردازش فروش و…
- مشتری چه مواردی را بررسی میکند. مانند: استراتژی قیمت گذاری، روشهای پرداخت، زمان پرداخت و…
اهمیت بیزینس مدل در کسب و کار
اما داشتن بیزنس مدل، به 2 دلیل اهمیت دارد که اکنون به بررسی آنها میپردازیم.
- ساخت کسب و کار
اگر میخواهید کسب و کار موفقی راهاندازی کرده و آن را برای سالهای طولانی حفظ کنید، باید بتوانید ساختار آن را روی یک صفحه کاغذ ترسیم کنید و به توصیف آن بپردازید. بهترین و کارآمدترین ابزاری که این امکان را برای شما فراهم میکند، مدل کسب و کار است.
- جذب سرمایه گذار
در صورتی که کسب و کار کوچکی دارید و به دنبال سرمایه هستید، جذب سرمایه گذار، مهمترین دلیل داشتن بیزنس مدل برای شماست. باید سعی کنید یک مدل کسب و کار خوب و کارآمد به سرمایه گذاران ارائه دهید، چرا که آنها به صرف داشتن یک ایده با شما همکاری نخواهند کرد، بلکه میخواهند بدانند برنامه شما برای درآمد زایی و رسیدن به سود، دقیقا چیست.
طرح کسب و کار چیست؟
طرح کسب و کار (Business Plan)، سندی است که یک کسب و کار، تولیدات، روش کسب درآمد، مدیریت، کارکنان، تامین مالی، مدل عملیات و موارد دیگری که برای موفقیت ضروری است، توصیف میکند.
هدف اصلی طرح کسب و کار، شناساندن مزایای مهم و اثبات عملی بودن ایدهها به سرمایهگذاران و شرکای کلیدی است.
سایت Wikipedia در تعریف طرح کسب و کار میگوید:
طرح کسب و کار یا Business Plan، یک سند رسمی مکتوب، حاوی اهداف یک کسب و کار، روشهای دستیابی به این اهداف و چارچوب زمانی برای دستیابی به آنهاست. همچنین، ماهیت کسب و کار، اطلاعات پیش زمینه، پیشبینیهای مالی و استراتژیهایی که سازمان برای رسیدن به اهداف مشخص شده، قصد اجرای آنها را دارد نیز توضیح میدهد. به طور کلی، طرح کسب و کار به عنوان یک نقشه راه عمل میکند و جهتگیری کسب و کار را ارائه میدهد.
انواع قالبهای طرح کسب و کار
طرح کسب و کار، میتواند خیلی کوتاه و در حد یک صفحه باشد یا چندین صفحه با نمودارها و گزارشهای دقیق را شامل شود. چیزی که اهمیت دارد، این است که بتوانید مهمترین اطلاعات در مورد کسب و کارتان را به مخاطبان و خوانندگان انتقال دهید.
انواع متداول قالبهای طرح کسب و کار، شامل موارد زیر است:
- قالب Traditional (سنتی)
قالبهای مرسوم و سنتی، رایجترین طرحهای تجاری هستند و از یک ساختار استاندارد استفاده میکنند. قالبهای سنتی، شما را تشویق میکنند که در هر بخش، علاوه بر عناصر اصلی، حتما به جزئیات هم بپردازید. بنابراین، تهیه آنها به کار و زمان بیشتری نیاز دارد و میتواند دهها صفحه باشد.
- قالب Lean (ناب)
طرح کسب و کار Lean، نسبت به طرح کسب و کار سنتی، نسخه کوتاهتری است اما از همان قالب پیروی میکند و فقط مهمترین اطلاعات را در بر میگیرد. کسب و کارها از این طرح برای استخدامهای جدید یا اصلاح طرحهای موجود برای یک بازار هدف خاص استفاده میکنند.
- قالب Nonprofit (غیرانتفاعی)
طرح تجاری غیرانتفاعی، برای نهادهایی مناسب است که در جهت منافع عمومی یا اجتماعی فعالیت میکنند. این قالب، همه موارد موجود در یک طرح سنتی، به اضافه بخشی که سازمان قصد ایجاد آن را دارد، توصیف میکند.
چرا باید یک طرح کسب و کار تهیه کنید؟
دلایل زیادی وجود دارد که میتواند شما را برای نوشتن یک طرح کسب و کار قانع کند. در ادامه راجع به این دلایل صحبت میکنیم:
- برنامهریزی استراتژیک
نوشتن برنامهها، یک تمرین ارزشمند برای شفاف سازی ایدههاست. این نوشتهها در درک دامنه کسب و کار، زمان، پول و منابعی که برای شروع کار به آنها نیاز دارید، به شما کمک میکند.
- ارزیابی ایدهها
در صورتی که چند ایده در ذهن شماست، یک طرح تجاری تقریبی برای هر کدام، به شما کمک میکند زمان و انرژی خود را روی ایدههایی متمرکز کنید که بیشترین شانس موفقیت را دارند.
- تحقیق و پژوهش
برای نوشتن یک طرح کسب و کار خوب و موثر، باید در مورد مشتریان ایدهآل و رقبای خود تحقیق کنید. اطلاعاتی که از این تحقیقات به دست میآورید به شما امکان میدهد تا تصمیمات استراتژیک بیشتر و دقیقتری بگیرید.
- انتقال دیدگاهها به کارکنان جدید
تهیه طرح کسب و کار، سادهترین راه برای انتقال دیدگاهتان به افراد جدید سازمان است که میتواند به ایجاد اعتماد به نفس در آنها کمک کند.
- شراکت و همکاری
اگر قصد دارید با شرکتها و سازمانهای دیگر همکاری کنید، داشتن یک دیدگاه کلی از چشماندازها، مخاطبان و استراتژیها، تشخیص اینکه آیا کسب و کار شما برای آنها مناسب است یا نه، را بسیار آسان میکند.
- ایجاد فضای رقابتی
اگر به دنبال یک روش ساختاریافته برای طرح افکار و ایدههای خود و به اشتراک گذاری آن با افراد دیگر هستید، مسابقات طرح کسب و کار، یک نقطه شروع عالی است. این مسابقات، جوایزی مانند مربیگری، کمکهای مالی یا سرمایهگذاری ارائه میدهند. کافی است رقابت مرتبط با کسب و کار خود را پیدا کنید.
تفاوت طرح کسب و کار و مدل کسب و کار چیست؟
تفاوت اصلی بین طرح کسب و کار (Business Plan) و مدل کسب و کار (Business Model) در دامنه، ماهیت و زمان استفاده از آنها نهفته است:
|
مفاهیم |
مدل کسب و کار (Business Model) | طرح کسب و کار (Business Plan) |
| ماهیت | یک مفهوم انتزاعی و استراتژیک که تشریح میکند کسب و کار چگونه ارزش خلق میکند، ارائه میدهد و آن را به دست میآورد. | یک سند روایتی، تفصیلی و برنامهریزی شده |
| تمرکز اصلی | ساختار اصلی خلق ارزش (منطق کسب درآمد) | چگونگی رسیدن به اهداف در آینده (نقشه راه عملیاتی و مالی) |
| دامنه | متمرکز، عمدتا متمرکز بر عناصر کلیدی مانند بخشهای مشتری، جریانهای درآمدی، ساختار هزینهها و کانالهای توزیع |
گسترده، شامل بازار، مدیریت، عملیات و جزئیات مالی سه تا پنج ساله |
| هدف اصلی | فهم و تشریح منطق درونی کسب و کار برای ایجاد مزیت رقابتی | تامین مالی، اخذ مجوز یا برنامهریزی استراتژیک بلند مدت |
| شکل ظاهری | یک چارچوب بصری یا نمودار ساده | یک سند نوشتاری طولانی و رسمی |
سوالات متداول
طرح کسب و کار چیست؟
طرح کسب و کار (Business Plan) یک سند رسمی و مدون است که اهداف تجاری یک کسب و کار و نحوه دستیابی به آن اهداف را مشخص میکند.
اجزای طرح کسب و کار چیست؟
- خلاصه مدیریتی
- شرح کسب و کار
- محصولات و خدمات
- تحلیل بازار
- استراتژی بازاریابی و فروش
- ساختار سازمانی و مدیریتی
- طرح عملیاتی
- برنامه مالی
چگونه یک طرح کسب و کار تهیه کنیم؟
برای نوشتن یک طرح تجاری، طبق مراحل زیر پیش بروید:
- ایده کسب و کار خود را روشن کنید
- مشکلات بالقوه را شناسایی کنید
- اهداف خود را تعیین کنید
- پیشرفت خود را اندازهگیری کنید
ویژگیهای یک طرح کسب و کار خوب چیست؟
- متناسب با نیازهای کسب و کار شما نوشته شده
- منطقی و قابل اجراست
- شفاف و قابلاندازهگیری است
- وظایف و مسئولیتها در آن مشخص است
- استراتژیها را دقیقا تعریف میکند
- واضح و قابل درک است
- شامل برنامه ریزی دقیق مالی است
سخن پایانی
طرح کسب و کار، شامل شرح ابعاد عملی یک ایده است که از نظر بازار هدف، رقیبان، سرمایه مورد نیاز، زمان بازگشت سرمایه و… بررسی میشود. این طرح، چندین صفحه کامل و با جزئیات، شامل توضیح اهداف کسب و کار، نوع محصول، سابقه محصول در بازار، فعالیتهای رقبا و… است. در تدوین طرح کسب و کار، ضمن پرهیز از ارائه اطلاعات بی اهمیت، باید سعی کنید به تمامی نکات مهم و اساسی اشاره کنید.